en
POLECAMYDotknij Gotyku w Toruniu
POLECAMYZrób samodzielnie pierniki
POLECAMYZWIEDŹ TORUŃ Z KUFLEM PIWA!
POLECAMYPOZNAJ WIELKĄ TWIERDZĘ TORUŃ

Św. Walenty w Chełmnie i Toruniu

Św. Walenty, który święto liturgiczne obchodzi 14. lutego, w Polsce od średniowiecza czczony był jako patron w chorobach - padaczce (zwanej też „chorobą świętego Walentego”), podagrze, czy też ludzi cierpiących na cholerę. Święty jest także patronem pokoju i pszczelarzy. Obecnie za sprawą amerykańskiej kultury komercyjnej dzień św. Walentego ("walentynki") znany jest głównie jako święto zakochanych, a sam święty trochę w tym zgiełku zapomniany.

Walenty prawdopodobnie był biskupem Interrammy (obecnie Terni) ok. 100 km od Rzymu. Inny opis historyczny podaje, że był kapłanem rzymskim oraz lekarzem. Żył w III wieku w czasie panowania Klaudiusza II Gota i to z jego rozkazu został wtrącony do więzienia. Rządy Klaudiusza II to czas prześladowań wyznawców Chrystusa; na przełomie II i III wieku Walenty ze św. Mariuszem i krewnymi asystował męczennikom w czasie ich procesów i egzekucji.
Za panowania Klaudiusza Rzym był uwikłany w krwawe niepopularne wojny do tego stopnia, że mężczyźni nie chcieli wstępować do armii. Z tego powodu cesarz wprowadził zakaz zawierania związków małżeńskich przez młodych mężczyzn - władca myślał, że dzięki temu młodzieńcy będą chętniej służyć w jego armii. Walenty złamał obowiązujące prawo udzielając ślubów młodym legionistom.

Przyjęło się, że na dzień św. Walentego przesyła się kartki z życzeniami, miłosnym wyznaniem, pięknym wierszem itp. Tradycja ta według legendy wzięła się stąd, że wtrącony do więzienia Walenty zakochał się w niewidomej córce strażnika Asteriusa. Legenda mówi, że jego narzeczona pod wpływem tej miłości odzyskała wzrok. Wiadomość o uzdrowieniu dotarła do cesarza, ten kazał zabić Walentego.
W przeddzień egzekucji św. Walenty napisał do córki strażnika pożegnalny list, który był podpisany „od Twojego Walentego”.
Egzekucję wykonano 14. lutego 269 lub 270 r. Bito go, a gdy skonał, odcięto mu głowę. W agonii święty powierzył opiece boskiej ludzi cierpiących na epilepsję, podagrę i inne dolegliwości.
Po egzekucji pobożna rzymianka Sabinilla poprosiła o wydanie ciała skazańca, które pochowała w swojej posiadłości przy Via Flaminga w Rzymie. Nad grobem papież Juliusz I (337-352) wybudował bazylikę. Została ona zniszczona w VII w. za czasów Honoriusza I. Po zniszczeniu bazyliki papież Paschalis I (817-824) przeniósł relikwie świętego Walentego do kościoła św. Praksedy.
Bazylika wraz z grobem św. Walentego stała się prawdziwym sanktuarium i jednym z pierwszych miejsc pielgrzymkowych. W ciągu średniowiecza kult ten objął całą niemal Europę. Obecnie pozostały jedynie ruiny.

Św. Walenty był sprawcą wielu nawróceń. Przykładem może być filozof Kraton, którego syn był sparaliżowany. Wizyta u św. Walentego okazała się owocna: syn Kratona cudownie wyzdrowiał. Także członkowie rodziny strażnika Asteriusa nawrócili się i zostali ochrzczeni.
W średniowieczu na terenie niemieckim święty był wzywany jako orędownik podczas ciężkich chorób zwłaszcza nerwowych i epilepsji.

Dzień św. Walentego stał się prawdziwym świętem zakochanych dopiero w średniowieczu, kiedy to pasjonowano się żywotami świętych i tłumnie pielgrzymowano do ich grobów, aby uczcić ich relikwie. Przypomniano więc sobie także dzieje św. Walentego.
Wiele miast w Europie przyznaje się do posiadania relikwii św. Walentego. Wszędzie tam 14 lutego obchodzone są obchody ku czci patrona zakochanych.
Dzień św. Walentego uroczyście obchodzi się w ojczyźnie świętego. Co roku w niedzielę najbliższą 14 lutego w katedrze Terni odbywa się Święto Zaręczyn. Przy grobie świętego setki par narzeczeńskich przyrzeka sobie miłość i wierność.

W sztuce św. Walenty przedstawiany jest w stroju kapłana w ornacie lub biskupa, uzdrawia chłopca z padaczki, przywraca wzrok niewidomej dziewczynie. Towarzyszą mu najczęściej ludzie chorzy na padaczkę, których on uzdrawia. Również przedstawiany jest z kielichem w lewej ręce, a z mieczem w prawej, lub słońcem, bowiem swemu sędziemu dowodził, że Chrystus jest słońcem sprawiedliwości.
 

Chełmno

W Polsce również można odnaleźć relikwie św. Walentego. Jedna z relikwii przechowywana jest od XVII wieku w Chełmnie (45 km na północ od Torunia). Nie wiadomo, kiedy relikwie zostały, tam umieszczone.
Pierwsze wzmianki o kulcie św. Walentego w Chełmnie pochodzą z 1630 r. Wtedy to Jadwiga z Czarnków Działyńska w zamian za cudowne wyzdrowienie swojej córki i siebie ufundowała srebrny relikwiarz w 1630 r., w którym przechowywany jest fragment czaszki świętego. Relikwiarz wykonany został w Toruniu w pracowni znanego złotnika (>>>), Wilhelma de Lassensy. >
Relikwie św. Walentego przeniesiono prawdopodobnie z niedalekiej Brodnicy, gdzie przed Bramą Chełmińską istniała kaplica p.w. św. Walentego. Słynęła ona z licznych uzdrowień i były składane w niej liczne wota. Zburzona została przez Szwedów w 1629 r.

Jak podaje ks. Jakub Fankidejski w swojej pracy z 1880 r. pt. „Obrazy cudowne i miejsca dzisiejszej diecezji chełmińskiej”, jest to głowa świętego – właściwie nieznaczna cząstka. Relikwie są umieszczone w puszce w kształcie regularnego ośmioboku. Puszka jest cała ze srebra, wysoka jedną stopę, waży około trzy funty. U góry ma okrągłą pokrywę w kształcie kopuły, w której spoczywa relikwia i może być przez szkło widziana i całowana. Objętość ma ta relikwia około dwa palce

W 1715 r. Księża Misjonarze, zarządzający parafią i seminarium duchownym w Chełmnie, wznieśli osobny, istniejący do dziś ołtarz ku czci św. Walentego. Umieszczony w nim obraz przedstawia ścięcie świętego.
W 1718 r. relikwie nawiedził kanclerz wielki koronny Jan Szembek.
W XVII i XVIII wieku relikwie świętego Walentego były związane z kościołem szpitalnym Św. Ducha w Chełmnie. Dzisiaj relikwie znajdują się w farze chełmińskiej p.w. Wniebowzięcia NMP, gdzie 14 lutego organizowana jest uroczysta msza święta, podczas której wystawiane są relikwie świętego patrona zakochanych. Po raz pierwszy relikwie wystawiono 2002 r.

Na zdjęciu po prawej: obraz z ołtarza św. Walentego (1715 r.) w farze mariackiej w Chełmnie. Przedstawia moment męczeńskiej śmierci poprzez ścięcie mieczem.

Co roku w Chełmnie w dniu św. Walentego - 14. lutego - organizowana jest uroczysta msza św., w czasie której relikwie są wystawiane na widok publiczny, a w mieście odbywają się walentynkowe zabawy i konkursy, a cały Dzień Świętego Walentego kończy się na rynku koncertem zespołów muzycznych, podczas którego tradycyjnie na płycie rynku układane jest wielkie płonące serce z lampionów.
 

Toruń

W Toruniu wyobrażenie św. Walentego znaleźć można m.in. w ołtarzu w kaplicy św. Walentego w kościele św. Jakuba na Nowym Mieście.
Ołtarz przeniesiono z nieistniejącego już kościoła św. Mikołaja.
Obraz w ołtarzu przedstawia św. Walentego w liturgicznym stroju barokowym na tle ołtarza i depczącego miecz - symbol męczeńskiej śmierci. Główny obraz pod zasuwą przedstawia wyobrażenie adoracji Dzieciątka Jezus przez zakonnych świętych Dominika i Katarzynę Sjeneńską i anioły. Ołtarz powstał w XVIII wieku.
 

Brzozie Polskie

W okolicach Torunia ołtarze św. Walentego znajdują się też w innych miejscowościach, np. w kościele pw. Wszystkich Świętych w Brzoziu Polskim koło Brodnicy temu świętemu poświęcony jest jeden z ołtarzy bocznych.
 

Golub-Dobrzyń

Na prawej ścianie nawy głównej gotyckiego kościoła św. Katarzyny w Golubiu wisi skromny wizerunek św. Walentego. Dotąd nie jest wyjaśnione jego pochodzenie, ani dokładny czas powstania (patrz zdjęcie u góry strony).
 

Nowe Miasto Lubawskie

Ołtarz św. Walentego w bazylice w Nowym Mieście Lubawskim na wschodnich krańcach Ziemi Chełmińskiej (obecnie na obszarze województwa warmińsko-mazurskiego) wykonany w tzw. stylu rejencji, ufundowany został w 1725 r. przez ks. J. Ewertowskiego. Zawiera płaskorzeźbę św. Walentego i figury św. Antoniego Padewskiego, św. Ignacego Loyoli, św. Stanisława Kostki i zakonnika z barankiem.
 
Monika Młodziankiewicz
 
drukuj  poleć artykuł
Ostatnia modyfikacja 02-09-2015 23:05
Booking.com

Twoja wycieczka

W Twojej wycieczce znajdują się miejsca:

    Sonda

    Które miejsca w okolicy planujesz odwiedzić będąc w Toruniu (max 3):